Według raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego "AI na polskim rynku pracy" w 20 zawodach najbardziej narażonych na wpływ sztucznej inteligencji pracuje dziś około 3,68 mln osób. Prognozy Międzynarodowego Funduszu Walutowego idą jeszcze dalej. Nagłówki tłumaczą te liczby na jeden komunikat: nadchodzą masowe zwolnienia.
Dla zarządu firmy zatrudniającej 10-100 osób ten komunikat jest nie tyle nieprawdziwy, co bezużyteczny. Opisuje ryzyko korporacji i sektora publicznego, a pomija strukturę problemu, z którą polskie MŚP mierzy się naprawdę. Poniżej rozkładamy go na części.
Dlaczego scenariusz "masowych zwolnień" nie opisuje realiów MŚP
Warto rozróżnić dwa różne rynki pracy, które w medialnej dyskusji zlewają się w jeden.
Rynek pierwszy: duże organizacje. Setki osób na powtarzalnych stanowiskach biurowych, dedykowane działy IT, budżety transformacyjne. Tam automatyzacja rzeczywiście może oznaczać redukcje, bo skala pozwala zamienić technologię na etaty w arkuszu kalkulacyjnym.
Rynek drugi: firmy 10-100 osób. W tym segmencie od lat dominującym problemem kadrowym nie jest nadmiar rąk do pracy, lecz ich niedobór. Pracownicy łączą po kilka funkcji, a znaczącą część ich tygodnia konsumują zadania, których nikt nie chce wykonywać: przepisywanie danych między systemami, przygotowywanie ofert z tych samych klocków, ręczne raportowanie. Z naszych obserwacji z wdrożeń wynika, że samo przenoszenie danych między systemami potrafi zajmować pracownikowi administracyjnemu około 45 minut dziennie.
W firmie, w której jedna osoba prowadzi fakturowanie, obsługę zamówień i część komunikacji z klientami, automatyzacja nie tworzy kandydata do zwolnienia. Uwalnia moce przerobowe, których firma i tak nie umiała dokupić na rynku pracy.
Gdzie naprawdę leży ryzyko: trzy mechanizmy
Ryzyko związane z AI istnieje, ale działa innym kanałem niż zwolnienia. Trzy mechanizmy, w kolejności ważności:
1. Przewaga kosztowa konkurenta, nie redukcja u Ciebie. Jeśli dwie firmy obsługują ten sam rynek, a jedna z nich zautomatyzowała procesy przygotowania oferty, obiegu dokumentów i raportowania, to jej koszt obsługi pojedynczego zlecenia jest strukturalnie niższy. Może zejść z ceny albo podnieść marżę. Druga firma nie odczuje tego jako "problemu z AI". Odczuje to jako przegrywanie przetargów, których wcześniej nie przegrywała.
2. Luka między popytem na sprawność a podażą ludzi. MŚP konkuruje o pracowników z korporacjami, które oferują wyższe wynagrodzenia za tę samą pracę administracyjną. Firma bez automatyzacji potrzebuje więcej etatów do obsłużenia tego samego wolumenu, czyli częściej wchodzi na rynek rekrutacyjny, na którym ma najsłabszą pozycję.
3. Odpływ wartościowych ludzi od nudnej pracy. Zawody z listy PIE (finanse, prawo, administracja) to jednocześnie stanowiska, na których w MŚP pracują często najbardziej doświadczone osoby. Jeśli 30% ich czasu konsumuje obsługa manualna, firma płaci stawkę specjalisty za pracę, którą specjalista zwyczajnie chce przestać wykonywać. To jest ryzyko retencyjne, nie technologiczne.
Żaden z tych trzech mechanizmów nie wymaga, aby AI kogokolwiek "zastąpiła". Wszystkie trzy działają już teraz.
Właściwe pytanie dla zarządu
Pytanie "czy AI zabierze pracę moim ludziom" jest pytaniem o cudzą strategię: o to, co zrobią korporacje, regulatorzy i rynek pracy jako całość.
Pytanie użyteczne decyzyjnie brzmi inaczej: czy za 24 miesiące moja firma będzie po stronie wdrażających, czy po stronie konkurujących z wdrażającymi.
To pytanie ma trzy praktyczne konsekwencje:
- Nie wymaga budowy działu IT. Firma średniej wielkości nie potrzebuje własnych programistów, aby mieć oprogramowanie dopasowane do swoich procesów. Potrzebuje modelu dostawy, w którym zakres i cena są zdefiniowane przed startem projektu.
- Nie wymaga "transformacji". Wymaga wskazania jednego lub dwóch procesów o wysokiej częstotliwości, od których zależą decyzje operacyjne, i zautomatyzowania ich w pierwszej kolejności. Tam zwrot pojawia się najszybciej.
- Nie wymaga redukcji zatrudnienia. W praktyce wdrożeń w MŚP godziny odzyskane z obsługi manualnej wracają do sprzedaży, obsługi klienta i pracy, na którą dotąd "nie było ludzi".
Podsumowanie
Statystyka 3,68 mln osób w zawodach narażonych na wpływ AI jest prawdziwa i warta uwagi. Jednak dla zarządu firmy 10-100 osób opisuje niewłaściwe ryzyko. Realna stawka nie rozstrzyga się na rynku pracy, lecz na rachunku kosztów operacyjnych: między firmami, które przesunęły obsługę manualną do systemów, a tymi, które nadal płacą za nią czasem najlepszych ludzi.
zipflow.pl pracuje dokładnie na tym styku: projektujemy i wdrażamy narzędzia AI dla firm bez wewnętrznej funkcji IT, w modelu productized services ze stałą ceną i zamkniętym zakresem definiowanym przed startem.